USG w ciąży

Ultrasonografia (USG) to bezpieczna, nieinwazyjna, niebolesna, dokładna i tania metoda, która daje możliwość kontrolowania prawidłowego rozwoju zarodka (jak nazywamy rozwijające się dziecko do 8. tygodnia ciąży) i płodu aż do narodzin. Od początków swojego rozwoju (lata 50. XX wieku) technika ta stała się bardzo rozpowszechniona. Dziś wydaje się w praktyce położniczej wręcz niezbędna.

Przebieg badania USG w ciąży

Sonda (głowica), którą badający przesuwa po powierzchni ciała lub umieszcza w pochwie pacjentki, wytwarza, wysyła i odbiera ultradźwięki. Są to fale dźwiękowe o bardzo wysokiej częstotliwości, niesłyszalne dla ludzkiego ucha. Ultradźwięki odbijają się oraz ulegają rozproszeniu przy kontakcie z narządami i tkankami, które znajdują się w głębi badanego obiektu (w przypadku USG w ciąży interesują nas oczywiście głównie macica i jej wnętrze). Sonda rejestruje następnie sygnał powracający z badanych narządów i aparat przetwarza go na informacje o ich budowie. Powstaje w ten sposób dwuwymiarowy obraz, który oglądamy na ekranie. W USG położniczym wykorzystuje się dwa rodzaje sond – dopochwową (wąska i długa) oraz przezbrzuszną (szeroka i krótka).

Badanie ultrasonograficzne służy, ogólnie rzecz ujmując, kontrolowaniu dobrostanu nienarodzonego dziecka. Pozwala sprawdzić, czy ciąża rozwija się prawidłowo – czy dziecko jest zdrowe oraz czy warunki w macicy są dla niego optymalne.

Korzyści z badania USG w ciąży

W razie wykrycia nieprawidłowości w przebiegu ciąży, często możliwe jest wdrożenie odpowiedniego postępowania mającego na celu zmniejszenie zagrożenia dla dziecka i matki. Niektóre wady, wykryte prenatalnie, można leczyć jeszcze w łonie matki. Jeśli postępowanie takie nie jest możliwe, to zespół medyczny może przynajmniej wybrać optymalny sposób porodu (np. zaplanować cięcie cesarskie) i przygotować się do szybkiej interwencji po narodzinach chorego dziecka. Tym samym zwiększa się szansę na pełne zdrowie zarówno mamy, jak i jej maleństwa.

Standardowo zaleca się co najmniej trzy badania USG w ciąży.

11–14 tydzień ciąży. Badanie to wykonuje się sondą dopochwową. Pozwala ono określić:

– liczbę pęcherzyków ciążowych, kosmówek i owodni w jamie macicy – czyli czy ciąża jest pojedyncza czy mnoga (bliźniacza, trojacza…) oraz ewentualnie z jakiego typu ciążą mnogą mamy do czynienia;
– czynność serca płodu – czy jest obecna i jaka jest jej częstość;
– długość ciemieniowo-siedzeniową (CRL) – odległość od czubka główki do końca tułowia dziecka; pomiar ten umożliwia obliczenie wieku ciążowego i tym samym ustalenie przewidywanego terminu porodu (jest to bardzo istotne uzupełnienie informacji o terminie ostatniej miesiączki);
– wymiar dwuciemieniowy główki płodu (BPD) – odległość między oboma ciemieniami;
– ogólną budowę anatomiczną (czaszka, ciągłość powłok brzusznych, żołądek, pęcherz moczowy);
– lokalizację i czynność serca, kręgosłup, kończyny;
– przezierność karkową (NT) i kość nosową (NB) – parametry te pozwalają wstępnie ocenić ryzyko zespołu Downa.

18–22 tydzień ciąży. Badanie to wykonujemy już sondą przezbrzuszną. Jest ono bardzo istotne, pozwala bowiem dokładnie ocenić anatomię nienarodzonego dziecka i wykryć (a najczęściej wykluczyć!) wiele wad. Oceniane parametry to:
– wymiar dwuciemieniowy główki płodu (BPD) – czyli szerokość główki od ciemienia do ciemienia,
– obwód główki (HC),
– obwód brzuszka (AC),
– długość kości udowej (FL),
– budowa czaszki, mózgowia, twarzy, kręgosłupa, klatki piersiowej, serca, jamy brzusznej (żołądka, jelit), pęcherza moczowego, nerek, kończyn,
– pępowina (czy prawidłowa jest liczba naczyń),
– położenie łożyska (czy nie mamy do czynienia z łożyskiem przodującym),
– płeć dziecka (badający ocenia ją zawsze, jednak rodzice, jeśli sobie tego nie życzą, nie muszą się o niej dowiadywać).

28–32 tydzień ciąży. To badanie również wykonujemy sondą przezbrzuszną. Oceniamy w nim te same parametry, co w badaniu drugiego trymestru, a także:

– ilość płynu owodniowego (tzw. AFI – indeks płynu owodniowego),
– położenie oraz stopień dojrzałości łożyska.
Pomiary te umożliwiają ocenę warunków, w jakich rozwija się płód. Anatomia dziecka jest trudniejsza do oceny niż w badaniu ok. 20. tygodnia, gdyż jest ono już dość duże.

Badania a ciąża

W razie potrzeby, w czasie ciąży wykonywane są także dodatkowe badania, np. echo serca (dokładne oglądanie anatomii serduszka dziecka) oraz badanie dopplerowskie (przepływy w naczyniach pępowinowych i mózgowych). Często badanie ultrasonograficzne robi się także na samym początku ciąży (ok. 6.–7. tygodnia, w celu potwierdzenia jej obecności oraz sprawdzenia, czy jest ona prawidłowo zlokalizowana) oraz w 36.–38. tygodniu (w celu ponownej oceny ilości płynu owodniowego, dojrzałości łożyska, położenia i masy płodu). Nowością jest natomiast badanie 3D (trójwymiarowe). Pozwala ono dość dokładnie zwizualizować dziecko, łącznie ze szczegółami twarzy, co jest dla rodziców zwykle nie lada atrakcją! Optymalnym terminem na wykonanie go jest 24–30 tydzień ciąży.


Bibliografia

Wielgoś M. Diagnostyka prenatalna z elementami perinatologii, Via Medica, Gdańsk 2009, ISBN 978-83-7555-179-2
Albig M., Becker R., Entezami M., Gasiorek-Wiens A. Diagnostyka ultrasonograficzna wad płodu, Medipage, Warszawa 2007, ISBN 978-83-89769-24-4
Brązert J., Pietryga M. Podstawy praktycznej ultrasonografii w ginekologii i położnictwie, Exemplum, Poznań 2009, ISBN 978-83-927218-8-8
Jakubowski W. Pomiary w ultrasonografii, Roztoczańska Szkoła Ultrasonografii, Warszawa 2004, ISBN 83-918591-6-9

Badanie USG w ciąży